Rapport wil Noors oliefonds weer laten investeren in kernwapenbedrijven van NATO-bondgenoten

Een door de Noorse regering ingestelde commissie heeft donderdagochtend een rapport over het etisch raamwerk van het Noorse staatsoliefonds overhandigd aan minister van Financiën Jens Stoltenberg. Aan het hoofd van de commissie staat oud-centralebankpresident Svein Gjedrem. Stoltenberg was voor hij minister werd nog secretaris-generaal van de NATO. Hij moet nu op basis van het rapport beslissen of en hoe het kabinet de regels voor het fonds aanpast.

Het oliefonds is het staatsfonds waarin Noorwegen zijn inkomsten uit olie en gas belegt. Het mag van oudsher niet investeren in bedrijven die ernstige normen overtreden, zoals de productie van kernwapens. De commissie stelt nu voor dat het fonds weer mag investeren in bedrijven die onderdelen voor kernwapens maken. Dat mag zolang die bedrijven gevestigd zijn in een bondgenoot-kernwapenstaat van Noorwegen, zoals de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk of Frankrijk. Eerdere uitsluitingen gaan daarmee terug, onder meer van wapenfabrikanten als Lockheed Martin, Boeing, BAE Systems en Airbus. Gjedrem motiveert de koerswijziging met de veranderde veiligheidssituatie. Noorwegen bouwt zijn defensie op, zegt hij, en de bescherming van de nucleaire paraplu van de NATO is belangrijker geworden. De weer toegelaten bedrijven maken volgens hem wapens die voor de eigen bescherming nodig zijn.

Het rapport raakt ook de rol van het Etikkraad, de raad die toetst of het fonds investeert in bedrijven die ernstige normovertredingen begaan. Dat orgaan blijft bestaan en blijft die toetsing uitvoeren. Het verliest wel de bevoegdheid om zelf uitsluiting of plaatsing onder verscherpt toezicht aan te bevelen. Norges Bank, de Noorse centrale bank die het fonds beheert, krijgt voortaan de volledige beslissingsbevoegdheid. De bank moet daarbij een hogere drempel hanteren, met meer gewicht voor aandeelhoudersdialoog dan voor afstoting.

Het parlement zette de aanbevelingsbevoegdheid van het Etikkraad in november 2025 al tijdelijk stil. Dit gebeurde op initiatief van de Arbeiderpartiet-regering. Het jaar durende herzieningsproces dat daarop volgde, leidde tot het rapport van de Gjedrem-commissie dat donderdag werd gepresenteerd. Het rapport telt 434 pagina’s.

De voorstellen stuiten op kritiek van SV, de linkse coalitiepartner van de Arbeiderpartiet in het Noorse parlement. SV-leider Kirsti Bergstø noemt de koers van de regering in dit dossier een verraad. Stoltenberg zelf wees eerder al op een paradox. Noorwegen koopt voor miljarden aan wapens bij bedrijven die het oliefonds tegelijk uitsluit vanwege kernwapenproductie, zei hij.

Het oliefonds is wereldwijd een van de grootste aandeelhouders. Het belegt het geld dat de Noorse staat overhoudt aan de olie- en gaswinning op het Noorse deel van de Noordzee, voor toekomstige generaties. Fondsdirecteur Nicolai Tangen voert het beleggingsbeleid uit. De regering stelt via het ministerie van Financiën de ethische kaders vast waarbinnen Norges Bank mag beleggen. De NATO is het bondgenootschap waarvan Noorwegen al sinds de oprichting lid is. Het beschermt zijn leden onder meer met kernwapens van de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Die nucleaire paraplu staat centraal in de redenering van de Gjedrem-commissie om bedrijven die daaraan bijdragen niet langer uit te sluiten.

De Arbeiderpartiet regeert zonder eigen meerderheid. De partij is in het parlement op steun van linkse partijen zoals SV aangewezen, wat de kritiek van Bergstø politiek gewicht geeft. Het is aan het kabinet om op basis van het rapport te besluiten of en hoe de regels voor het fonds veranderen. Daarbij moet het ook rekening houden met de weerstand binnen de eigen gedoogcoalitie.