Commissie wil Noors oliefonds laten investeren in kernwapenbedrijven

Een door de Noorse regering ingestelde commissie heeft donderdag een rapport aangeboden aan minister van Financiën Jens Stoltenberg. De commissie staat onder leiding van oud-centralebankpresident Svein Gjedrem en boog zich over de ethische richtlijnen van het Noorse oliefonds. Het oliefonds, officieel het Government Pension Fund Global, beheert de inkomsten uit de Noorse olie- en gaswinning. Het is een van de grootste staatsfondsen ter wereld. De commissie stelt voor dat het fonds weer mag investeren in bedrijven die onderdelen voor kernwapens maken. Voorwaarde is dat zo’n bedrijf gevestigd is in een kernwapenstaat die bij de NAVO is aangesloten. Binnen de NAVO gaat het dan vooral om de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk: de landen die in het bondgenootschap eigen kernwapens hebben.

Voor de controle op zulke investeringen stelt de commissie ook een wijziging voor. Het Etikkraad is een onafhankelijke raad van deskundigen, los van Norges Bank en de regering. De raad adviseert over de ethische kant van investeringen en beheert zelf geen geld. De commissie wil die raad in die adviserende rol behouden. Wel wil ze de raad de bevoegdheid ontnemen om zelf uitsluiting van bedrijven aan te bevelen. Die beslissing zou overgaan naar Norges Bank, de centrale bank die het fonds beheert en de dagelijkse beleggingen uitvoert.

Het voorstel schiet bij meerdere partijen in het verkeerde keelgat. Het Rode Kruis zet zich wereldwijd in voor de bescherming van burgers in gewapende conflicten en pleit al jaren voor een verbod op kernwapens. Volgens het Rode Kruis is het voorstel een schokkende koerswijziging. Secretaris-generaal Grete Herlofson zegt dat principes die burgers beschermen worden opgeofferd voor economisch gewin. Het voorstel geeft volgens haar het signaal dat deze wapens aanvaardbaar zijn. SV-leider Kirsti Bergstø noemt het voorstel schandalig. Ze spreekt van een ernstige ethische achteruitgang voor het oliefonds; SV is een van de linkse partijen in het Storting, het Noorse parlement. Ook Rødt en MDG, eveneens linkse partijen in het Storting, noemen het voorstel onacceptabel. Bjørnar Moxnes van Rødt noemt het beleid slappe en laffe politiek. MDG omschrijft het voorstel als compleet waanzinnig.

Niet iedereen is tegen. Henrik Asheim, vicevoorzitter van de conservatieve partij Høyre, steunt het voorstel. Hij noemt het paradoxaal dat het fonds bedrijven uit bondgenotenlanden zou blijven uitsluiten. Noorwegen koopt immers zelf gevechtsvliegtuigen van diezelfde bedrijven.

Het is niet de eerste keer dat de bevoegdheden van het Etikkraad ter discussie staan. Het leidde al eerder tot een aftreden. Cecilie Hellestveit, internationaal rechtsdeskundige en destijds lid van die raad, trad in november 2025 uit protest af. Dat deed ze nadat de bevoegdheid van de raad om uitsluiting aan te bevelen al werd opgeschort. Bij de presentatie van het Gjedrem-rapport wordt die eerdere stap nu weer aangehaald. Ze geldt als voorbeeld van de koerswijziging die de commissie voorstelt.

Het rapport van de Gjedrem-commissie telt 434 pagina’s; andere media duiden het aan als ruim 400 pagina’s.